Duyurular

Tütün Mamullerinin Reklam ve Tanıtım Düzenlemeleri Hakkında Basın ve Yayın Organlarına Yönelik Duyuru

Pazartesi, Aralık 23, 2013

Bilindiği üzere, tütün ürünleri kullanımının giderek artmasına, dünya çapında insan sağlığını tehdit edebilecek boyutlara ulaşmasına ve tütün şirketlerinin pazar oluşturma stratejilerine karşı geliştirilen ve bu konudaki ilk uluslararası sözleşme özelliğini taşıyan “Tütün Kontrolü Çerçeve Sözleşmesi (TKÇS)” 21/05/2003 tarihinde Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından kabul edilmiştir. Anılan uluslararası sözleşme 5261 sayılı Kanun ile iç hukukumuza dâhil edilmiş ve 30/11/2004 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.


Bu meyanda, 4207 sayılı “Tütün Ürünlerinin Zararlarının Önlenmesi ve Kontrolü Hakkında Kanun” ile 4733 sayılı “Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumu Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun”, tütün ürünlerinin alışkanlıklarını özendirici reklam, tanıtım ve teşvik kampanyalarından koruyucu tertip ve tedbirleri almak hususunda yazılı ve görsel basınımıza son derece önemli yasal görev ve sorumluluklar yüklemektedir.


4207 sayılı Kanunun 3’üncü maddesinde yer alan aşağıdaki hükümler, konunun düzenlenmesi ve uygulanması açısından Kurumumuzun doğrudan görev, yetki ve sorumluluk kapsamında olup basın ve yayın organlarımızı da yakından ilgilendirmektedir.


-     Birinci fıkra, “Tütün ürünlerinin ve üretici firmaların isim, marka veya alâmetleri kullanılarak her ne suretle olursa olsun reklam ve tanıtımı yapılamaz. Bu ürünlerin kullanılmasını özendiren veya teşvik eden kampanyalar düzenlenemez. Tütün ürünleri üreten ve pazarlamasını yapan firmalar, her ne surette olursa olsun hiçbir etkinliğe isimlerini, amblemlerini veya ürünlerinin marka ya da işaretlerini kullanarak destek olamazlar.”, 

-       Dördüncü fıkra, “Firmalar her ne amaçla olursa olsun üretilen ve pazarlaması yapılan tütün ürünlerini bayilere veya tüketicilere, teşvik, hediye, eşantiyon, promosyon, bedelsiz veya yardım olarak dağıtamazlar.”,

-     Beşinci fıkra, “Her ne amaçla olursa olsun, tütün ürünlerinin isim, logo veya amblemleri kullanılarak bildirim yapılamaz, basın-yayın organlarına ilân verilemez.”,

-    Onbeşinci fıkra, “Tütün ürünleri üretici, ithalatçı ve dağıtıcı firmaları ile tütün ürünlerinin isim, marka, amblem, logo veya bunları doğrudan çağrıştıran diğer isim ve alametler, tütün ürünleri harici mal ve hizmet sektörlerindeki firma veya ürünlerle ilişkilendirilemez ve tütün ürünüyle diğer ürün veya hizmetin birbiriyle ilişkili olduğu izlenimi verecek biçimde kullanılamaz. Tütün ürünleri harici mal ve hizmet sektörlerindeki firma ve ürünlerin isim, marka, amblem, logo veya bunları doğrudan çağrıştıran diğer isim ve alametler de, tütün ürünleriyle veya firmalarıyla ilişkilendirilemez ve ürün veya hizmetin tütün ürünüyle ilişkili olduğu izlenimi verecek biçimde kullanılamaz, hiçbir ürünün üzerinde tütün ürünlerini çağrıştıran herhangi bir işaret ve renk bulunamaz. Bu fıkranın uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Sağlık Bakanlığının uygun görüşü alınarak Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından belirlenir.”. 


4207 sayılı Kanunun 3’üncü maddesi kapsamında yukarıda belirtilen yasaklara aykırı hareket edenlerin Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurulu tarafından 76.142 TL’den 380.715 TL’ye kadar (2014 yılı için) idari para cezası ile cezalandırılması öngörülmektedir. 


Diğer taraftan, 4733 sayılı Kanunun 8’inci maddesinin beşinci fıkrasının (m) bendi; tütün mamulleri kullanımını ve satışını özendirici veya teşvik edici kampanya, promosyon, reklam ve tanıtım yapılmasını önlemek amacıyla Kurumumuz tarafından bu Kanun uyarınca yapılan düzenlemelere aykırı hareket edenlere 45.684 TL (2014 yılı itibarıyla) idarî para cezası verilmesi hükmündedir. 


Bu bağlamda, diğer kamu kurum ve kuruluşlarından, vatandaşlarımızdan ve sivil toplum kuruluşlarından Kurumumuza intikal eden ihbar ve şikâyet içerikli yazılar ile Kurumumuzca res’en yapılmakta olan incelemelerde; bazı basın yayın organlarında yer alan yazı, fotoğraf ve haberlerde 4207 sayılı Kanunun 3’üncü maddesi ile 4733 sayılı Kanunun 8 inci maddesinin beşinci fıkrasının (m) bendine aykırılık teşkil edecek nitelikte yayınlar yapıldığı tespit edilmekte, bununla birlikte tütün ürünlerinin zararlı etkileri ve yol açtığı sağlık sorunları hakkında bilimsel gerçeklerle bağdaşmayacak şekilde yanlış ve yanıltıcı bilgilerin kamuoyuna sunulduğu görülmektedir. 


2008 yılından bu yana tütün kontrolüne ilişkin yasa ve kuralların hayata geçirilmesinde ve halkımız tarafından yüzde 90’nın üzerinde bir oranda desteklenmesinde yazılı ve görsel medyamızın katkısı takdire şayandır.  Bununla birlikte, bazı basın ve yayın organlarında 4207 ve 4733 sayılı Kanunların ilgili hükümlerine aykırılık teşkil eden yayınların, bu yönde yapılan uyarılara ve uygulanan yaptırımlara rağmen bilinçli veya bilinçsiz bir şekilde sürdürüldüğü izlenmektedir. 


Örneğin, yapılan bazı haberlerde tütün ürünlerinin ve üretici firmaların isim, marka veya alâmetleri kullanılarak bildirimleri yayımlanmakta, özellikle gizli (örtülü) reklam ve tanıtımları yapılmakta; tütün ürünlerini üreten ve pazarlamasını yapan firmaların yasalara aykırı olarak düzenlediği tütün ürünlerin kullanılmasını özendirici ve teşvik edici kampanyalarda ve bazı etkinliklerde tütün ürünlerinin ve firmalarının resimleri/amblemleri rahatlıkla kullanılabilmektedir. Hatta, tütün ürünlerinin zararlarının anlatıldığı haber ve yazılara eşlik eden fotoğraflarda bile keyifle sigarasını tüttüren bir bağımlı yer alabilmektedir. Özellikle, çocuklarımız ve gençlerimiz için rol model olan kişilerin tütün ürünleri kullanırken çekilen fotoğraflarının yazılı basında yer alması son derece olumsuz etki oluşturmaktadır. 


Kişileri ve gelecek nesilleri tütün ürünlerinin zararlarından, bunların alışkanlıklarını özendirici reklam, tanıtım ve teşvik kampanyalarından korumak ve herkesin temiz hava soluyabilme hakkını savunmak için düzenleyici kurallar getiren 4207 ve 4733 sayılı Kanunlar ile Ulusal Tütün Kontrol Programı (UTKP) ve Eylem Planının tam ve eksiksiz uygulanmasıyla birlikte; reklam, promosyon ve sponsorluk faaliyetlerine yer veren, tütün ürünlerinin zararlarını önlemeye yönelik koruyucu tedbirlerin etkinliğini azaltan, tütün ürünlerinin kullanımının yol açtığı zararlara ilişkin bilimsel gerçekler konusunda bireyleri/toplumu şüpheye ve çelişkiye düşüren haber ve yayınların yapılmaması ülke ekonomisi ve toplum sağlığı açısından önemli görülmektedir.


Bu itibarla, basın ve yayın organlarımızca halkımızın sağlığı ve esenliğinin korunmasına yönelik desteklerinin sürdürülmesi ve yukarıda zikredilen yasal düzenlemelere aykırı haber ve yayınlar için öngörülen idari para cezalarının yüksekliği nedeniyle olumsuz sonuçlarla karşılaşılmaması için tütün ürünlerine yönelik reklam ve tanıtım düzenlemeleri konularında gerekli hassasiyetin gösterilmesini ve bilgi edinilmesini önemle rica ederim.


                                                                 Suat EVCİMEN
             Başkan

  +90 (312) 218 03 00


Söğütözü Caddesi No: 31 - 06520 Söğütözü Çankaya/ANKARA